İskat-ı Salat ve Devir Nedir? Ölenin Namaz Borcu Nasıl Ödenir?

Vefat eden bir yakının ardından duyulan üzüntüyle birlikte, geride kalanların omuzlarına yüklenen bazı manevi sorumluluklar da vardır. İslam kültüründe, ölen kişinin dünya hayatında eksik bıraktığı ibadetlerin telafisi ve ruhunun huzura ermesi için yapılan uygulamalardan biri de "İskat-ı Salat" ve halk arasında bilinen adıyla "Devir" işlemidir.

Bu yazımızda, Mevlit Evi olarak, ölen kişinin namaz ve oruç borçlarının manevi olarak tazmin edilmesi anlamına gelen bu kavramları, uygulanış biçimlerini ve hesaplama yöntemlerini sizler için derledik.

İskat-ı Salat (Namazın Düşürülmesi) Nedir?

Kelime anlamı olarak "namazın düşürülmesi, ıskat edilmesi" anlamına gelen İskat-ı Salat; vefat eden bir müminin, sağlığında mazereti nedeniyle veya ihmalkarlıkla kılamadığı namaz borçlarına karşılık, mirasçılarının fakirlere maddi bir bedel (fidye) ödemesidir.

Hanefi mezhebi alimlerine göre, oruç borcu için Kuran-ı Kerim'de belirtilen fidye hükmü, kıyas yoluyla namaz için de uygulanmıştır. Amaç, ölen kişinin üzerindeki kul hakkı dışındaki ibadet borçlarını Allah'ın affına sığınarak hafifletmektir.

İskat-ı Salat Kimler İçin Yapılır?

İskat, namaz kılmakla mükellef olduğu halde kılamadan vefat edenler için yapılır. Ancak, akıl sağlığı yerinde olmayan veya namaz kılamayacak kadar (ima ile dahi olsa) şuuru kapalı geçen dönemler için fidye verilmesi gerekmez.

Ölenin Namaz Borcu (Fidye) Nasıl Hesaplanır?

İskat-ı salat hesaplamasında ölçü, "Sadaka-i Fıtır" (Fitre) miktarıdır. Her bir vakit namaz için bir fitre miktarı fidye ödenir.

Hesaplama şu şekilde yapılır:

• Bir günde 5 vakit farz namaz ve 1 vakit vitir namazı olmak üzere toplam 6 vakit namaz vardır.
• Örneğin; bugünkü fitre bedelinin 100 TL olduğunu varsayalım.
• Bir günlük namaz borcu: 6 (vakit) x 100 TL = 600 TL eder.
• Bu rakam, ölen kişinin namaz kılamadığı gün veya yıl sayısıyla çarpılarak toplam fidye miktarı bulunur.

Devir İşlemi Nedir ve Neden Yapılır?

Vefat eden kişinin namaz borcu hesaplandığında, ortaya çıkan toplam fidye miktarı çok yüksek olabilir ve mirasçıların bunu ödemeye maddi gücü yetmeyebilir. İşte bu noktada, Anadolu İslam geleneğinde "Devir" adı verilen bir uygulama devreye girer.

Devir; maddi imkansızlık nedeniyle tam fidyeyi verememe durumunda, eldeki mevcut paranın veya malın, fakir ile hediyeleşme (hibe) yoluyla el değiştirilerek toplam borç miktarına ulaşılıncaya kadar devredilmesidir.

Devir Nasıl Uygulanır?

1. Mirasçılar, güçleri yettiği kadar bir miktar parayı (örneğin bir miktar altını veya nakit parayı) bir mendile sararak fakir bir kimseye "Merhumun namaz borçlarına kefaret olması niyetiyle bunu sana verdim" diyerek hibe eder.
2. Fakir olan kişi parayı alır, kabul eder (kabzeder) ve böylece para onun mülküne geçer.
3. Daha sonra fakir, kendi isteğiyle bu parayı mirasçıya veya işlemi yöneten kişiye "Ben de bunu sana hibe ettim" diyerek geri verir.
4. Bu işlem, toplam borç miktarı manevi olarak karşılanana kadar "devir" ettirilir.
5. Son turda para fakire verilir ve onda kalır.

Önemli Not: İskat ve devir işlemleri, namazın kesin olarak affedileceği garantisini taşımaz. Bu, geride kalanların bir ümit ile Allah'ın rahmetine sığınması ve bir sadaka vermesidir. Aslolan, kişinin sağlığında ibadetlerini yerine getirmesidir.

Vefatın Ardından En Güzel Hediye: Dua ve Hayır

İskat ve devir işlemleri fıkhi ve teknik birer çözüm olsa da, vefat eden yakınlarımız için yapabileceğimiz en büyük iyilik, onların amel defterine sevap yazdıracak sadaka-i cariyeler bırakmaktır.

Ölen kişinin ruhuna bağışlanmak üzere okutulacak Yasin-i Şerifler, dağıtılacak mevlüt hediyelikleri veya ihtiyaç sahiplerine yapılacak yardımlar, kabirdeki yakınınızı ferahlatacak en kıymetli hediyelerdir.

Mevlit Evi Yanınızda

Cenaze, taziye ve anma günlerinizde; misafirlerinize ve ihtiyaç sahiplerine dağıtabileceğiniz isme özel Yasin kitapları, tesbihler ve mevlit setleri için Mevlit Evi koleksiyonlarını inceleyebilirsiniz.

Rabbim, vefat eden tüm geçmişlerimizin taksiratını affetsin, mekanlarını cennet eylesin.